قوام الدین محمد یزدی از شاعران و نویسندگان قرن هشتم و نهم است که چند نسخه از کلیات او باقی مانده است. این اثر دربردارندۀ اشعار و مکتوبات شاعر است. یکی از مضامین و تصاویر برجستۀ اشعار او عشق است. مشهور شدن چند چهرۀ شاخص در ادبیات فارسی به عاشقانه‌سرایی و تمرکز کردن تحقیقات روی عاشقانه‌های آنها سبب شده است تا از دیگر شاعران این حوزه غفلت شود. حال آنکه بررسی همۀ متون از این منظر نتایج ارزنده‌ای دارد، از جمله اینکه خالقان تصاویر و مضامین بدیع، مقلدان، تأثیر اوضاع سیاسی و اجتماعی و حتی نگرش‌های کلامی و عرفانی را در عاشقانه‌سرایی معلوم می‌کند. در نوشتار حاضر به روش توصیفی- تحلیلی افکار و آرای قوام الدین دربارۀ عشق بررسی شده است. تصاویر و مضامین عاشقانۀ او در سه محور عشق، عاشق و معشوق دسته‌بندی شده است. نتایج بررسی عاشقانه‌های قوام نشان می‌‌دهد که او فقط به یک موضوع و مضمون در باب عشق بسنده نکرده، بلکه تقریباً همۀ زوایای عشق در اشعار او بازتاب داشته است. از این رو، در اشعار او می‌توان از تعریف عشق تا ویژگی‌های آن، آثار و نتایج عاشق شدن، ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی معشوق، ویژگی‌های عاشق و دوگانه‌های متضاد در عشق ملاحظه کرد.

زمینه و هدف: قوام الدین محمد یزدی از شاعران قرن نهم (م 830 هـ .ق) است که مجموعه کلیاتی شامل قصاید، غزلیات، ملمعات و منشأت از وی بر جای مانده است. کلیات قوام الدین محمد یزدی تاکنون از منظر سبکشناسی مورد مطالعه قرار نگرفته است. هدف اصلی این جستار، تحلیل سبک شناسانه پنجاه غزل منتخب از غزلیات وی است که در آن شاخصه های سبکی در حوزۀ زبانی، ادبی و فکری، مورد تحلیل و واکاوی قرار خواهد گرفت تا خوانندگان و مخاطبان با ویژگیها و شاخصه های شعری قوام الدین محمد یزدی و غزلیات او آشنا شوند. روش پژوهش: شیوۀ مطالعه در پژوهش پیش رو بروش توصیفی ـ تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای است. محدوده و جامعۀ آماری مورد بررسی، پنجاه غزل از کلیات وی میباشد که نسخۀ اصلی آن به شمارۀ 1359 ف در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران موجود میباشد و در رساله دکتری الهام معینیان مورد تصحیح قرار گرفته است. یافته های پژوهش: قوام الدین محمد یزدی با استفاده از زبان ساده، دور از پیچیدگی، قافیه و ردیفهای آهنگین، انواع تکرار صامت و مصوت و جناس، موسیقی خاصی به اشعار خویش بخشیده است. واژه های عربی کمتر مورد توجه شاعر قرار گرفته است و واژه ها بیشتر از نوع حسی هستند. در سطح ادبی بسامد تشبیه حسی به حسی و استعارۀ مصرحه بیشتر است و نیز کاربرد فراوان آرایه های تلمیح، تناسب و تضاد جالب توجه است. در سطح فکری نیز گرایش شاعر به عشق ملاحظه میشود. نتیجه پژوهش: بررسی ما در غزلیات قوام الدین محمد یزدی نشان داد که شاعر در حوزه های سه گانه سبک زبانی، ادبی و فکری بصورت نسبتاً موفقی عمل نموده است. ردیف در غزلیات قوام الدین محمد بصورت متعادل بکار رفته و واژه های حسی، جملات اسمی، جابجایی متمم و مفعول، گونه های مختلف صورخیال از جمله تشبیه و استعاره و موضوع عشق از جمله ویژگیهای ادبی و فکری غزلیات اوست.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

مقاله حاضر ابتدا با معرفی و تعریف «حدیث ثقلین» به اهمیت آن در اعتقادات شیعه و نیز در تقویت جریان تقریب میان مذاهب اسلامی می پردازد. حدیث ثقلین بیان گر اعتقاد شیعه به تحریف ناپذیری قرآن، عصمت ائمه (ع)، استمرار امامت، و زنده بودن امام زمان (عج) است. هم چنین این حدیث با خطابی جهان شمول جانشینان پیامبر اکرم (ص) و مرجعیت علمی اهل بیت رسول خدا (ص) را تبیین می کند. در این زمینه برخی مناقشات نیز مطرح است، از قبیل انحصار وجوب تمسک به قرآن با استفاده از حدیث صحیح مسلم و یا ترجیح احادیثی که اصطلاح عترت و اهل بیت پیامبر در آن ها نیامده است، که بدان ها اشاره می شود.سپس با توجه به اهمیت علمی و تاریخی حدیث الثقلین اثر قوام الدین محمد وشنوی قمی، به بررسی شیوه خاص و آموزنده او در بررسی اسناد و طرق روایی حدیث ثقلین می پردازیم و بر جایگاه مهم این کتاب در مناسبات تاریخی تقریب میان مذاهب اسلامی تاکید می شود.

آرایه های معماری ایرانی- اسلامی، همواره برای پژوهشگران حوزه هنر و معماری بااهمیت بوده است. استاد قوام الدین بن زین الدین شیرازی (سال های فعالیت 248 -318 ه. ق.)، از جمله معماران تاثیرگذار در حوزه معماری ایرانی- اسلامی و آرایه های وابسته به آن است که به سبب موثر بودنش در این حوزه، شخصیت وی مهم قلمداد می شود. این پژوهش به منظور کشف شیوه طراحی قوام الدین شیرازی در نقش و نوشته کوفی معقلی، «مربع آیه 84 سوره اسراء» (که در این مقاله به اختصار نقش مربعی خوانده می شود)، واقع در زیارتگاه خواجه عبدالله انصاری که در گازرگاه هرات قرار گرفته، انجام شده است. هدف دستیابی به رابطه بین آرایه نقش مربعی و منبع الهام بخش آن است. پرسش این است: نظام طراحی قوام الدین در آرایه معماری نقش مربعی قرار گرفته در زیارتگاه خواجه عبدالله انصاری، بر چه مبنایی است؟شیوه پژوهش، توصیفی- تحلیلی است. در گردآوری اطلاعات علاوه بر مراجعه به منابع تاریخی مکتوب و نوشته های خواجه عبدالله انصاری، مشاهده نقش مربعی به مثابه منبع دست اول معماری نیز، مدنظر بوده است.با بررسی اطلاعات مختلف و تفاسیر انجام شده از نقش مربعی به دست خواجه عبدالله انصاری در کتاب "صد میدان" ذیل میدان ارادت درمی یابیم: آیه یادشده اشاره به اهمیت نیت در نماز دارد؛ نیتی که آداب معنوی نماز است؛ سفری که شروع آن با نیت پاک صورت می پذیرد و اگر در نیت خلل باشد کل سفر بی فایده خواهد بود. مفهومی که قوام الدین نیز بر پایه آن شالوده آرایه نقش مربعی را بنا می نهد. با مشاهده و بررسی نحوه قرارگیری این آیه در چهار طرف مربع و تکرار متن نماز در داخل مربع به صورت کوفی معقلی، درمی یابیم قوام الدین از طریق محاط کردن متن آیه "قل کل یعمل علی شاکلته" در اطراف مربع؛ مفهوم آیه مزبور را به طور عینی به کل مطالب داخل مربع تسری داده و از این طریق، ترجمان بصری مفاهیم خواجه عبدالله را در قالب آرایه معماری عینیت بخشیده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

خواجه قوام الدین نظام الملک خوافی، فرزند مولانا شهاب الدین اسماعیل، یکی از وزیران سلطان حسین میرزا بایقرای تیموری (842 – 911 ق.) بود که نزدیک به سی سال از عمر خود را در دیوان تیموریان به کارهای مالی و ملکی سپری کرد. فعالیت های دیوانی وی از دوران ابوالقاسم بابر میرزا فرمانروای هرات (853 - 861 ق.)، آغاز شد و پس از آن در سلک خدمت گذاران سلطان ابوسعید گورکانی (855 - 873 ق.) وارد شد. وی از سال 855 ق که سلطان حسین میرزا بایقرا بر تخت هرات نشست به عنوان وزیر فعالیت خود را آغاز کرد و تا سال 903 ق. که به دستور سلطان تیموری به قتل رسید، پیوسته یکی از وزیران دیوان اعلا در هرات بوده است. دوران نسبتا طولانی وزارت وی منجر به بروز کشمکش ها و دسته بندی های سیاسی در ساختار حکومتی تیموریان گردید. در واقع مرگ وی نتیجه شدت اختلافات سیاسی – مذهبی عناصر ترک و تاجیک بود. سلطان حسین میرزا بایقرا نیز نتوانست اوضاع متشنج داخلی را تحت نظم و کنترل در آورد. شورش های داخلی زبانه کشید و به دنبال آن یورش های ازبکان و دخالت آنان در اختلافات خانوادگی شاهزادگان تیموری، اوضاع را وخیم تر کرد، در نهایت با مرگ سلطان حسین بایقرا در 911 ق. جانشین لایقی در میان خاندان تیموری باقی نماند تا از سقوط هرات به دست ازبکان در سال 913 جلوگیری به عمل آورد.

دیوان خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی نموداری از ضمیر مشترک مردم ایران و شعر او عصاره فرهنگ ایرانی است . این شاعر بزرگ را می توان سخنگوی فارسی زبانان در همه اعصار پس از وی دانست . بنابراین ، آنچه در شعر او درباره هر موضوعی آمده باشد، می تواند باور همگانی ایرانیان نسبت به آن موضوع تلقی شود. شهر تاریخی اصفهان و شاهرگ حیاتی آن زاینده رود، جایگاه ویژه ای در دیوان حافظ دارد که تاکنون کمتر بدان توجه شده است. در این گفتار علاوه بر این مطلب به پیوند حافظ و اصفهان از طریق انتساب نیاکان او به این شهر و تاثیر یافتن شعر او از آثار جمال الدین محمد بن عبدالرزاق اصفهانی و فرزندش کمال الدین اسمعیل و نیز مفهوم کلمه عراق در دیوان لسان الغیب خواهیم پرداخت .